jueves, 7 de febrero de 2013

Aquella otra cubierta para Las Ventas...

 

La bolsa del pan. Un objeto sustituido en la mayoría de los hogares por envolturas de papel, bolsas de plástico y paneras fue la fuente de inspiración del arquitecto sexagenario Carlos Hurtado Casanova para su proyecto de cubrir la plaza de toros de Las Ventas. Como aquella bolsa de tela que se cerraba tirando de los extremos de dos cuerdecillas, su invento quedó en el olvido. Hasta el lunes, cuando de madrugada se vinieron abajo las 160 toneladas de la cubierta ideada por el equipo de ingenieros contratados por Warner Music –la empresa que asumía los cuatro millones de euros de la cubierta a cambio de usar exclusivamente el espacio para sus eventos los tres próximos años-- y que pretendía inaugurarla con una gran fiesta de miles de personas, este jueves. Por suerte no hubo que lamentar daños, ni personales ni materiales, pero de momento ni cubierta, ni fiesta, ni bolsa del pan. La Comunidad de Madrid ha dado una zancada atrás en su intento de optimizar este emblemático coso taurino declarado Bien de Interés Cultural desde 1994.
Sin embrago, la idea que Hurtado patentó en 1999, conocida también como “cubierta esfínter”, cobra cierto protagonismo después de lo ocurrido. Y abre y profundiza en un debate en el que ya participan arquitectos de la región.



Se la descubrió, antes de morir en 2008, el reconocido arquitecto español Fernando Higueras, amigo y compañero de promoción del autor del supuesto ingenio arquitectónico. Higueras, a su vez, le habló del proyecto de Hurtado a otro arquitecto, Josemaría Churtichaga (Churtichaga + Quadra Salcedo Arquitectos). Y éste aprovechó una invitación a un reciente foro celebrado en Las Ventas por Taurodelta, los gestores del ruedo, para presentarlo en sociedad, a modo de curiosidad y a sabiendas de que el proyecto de cubrimiento ya había sido encargado.
“Es una idea genial, impecable”, argumenta. Tanto es así, que –confiesa-- él mismo la utilizó para presentarse a un concurso en Badajoz. Quedó en el tercer puesto. “El proyecto de Carlos es la prueba de que no hace falta irse a Francia [la cúpula desplomada fue construida por la empresa francesa Spantech] para encontrar buenas soluciones, las teníamos a dos kilómetros de la plaza, en la casa de esta especie de Leonardo”, cuenta.
Fue precisamente en esa casa de la Avenida de América donde Churtichaga grabó el vídeo (ver la web de EL PAÍS) en el que Hurtado Casanova explica su idea con una maqueta (en la foto). “El origen de la estructura es la antigua bolsa del pan”, dice el inventor, que ayer no se encontraba en Madrid. “Yo hago la cubierta, en vez de con dos cuerdas, con tres, de forma que tengo un anillo con tres puntos fijos y un motor de tracción que, al tirar de ellas, provoca que se vaya cerrando [la tela] hacia el centro”. Ese vídeo fue precisamente el que utilizó Churtichaga --acompañado de Hurtado-- en aquel foro de debate celebrado en Las Ventas que, curiosamente, presentaba el presidente del Senado, Pio García Escudero, también arquitecto y gran aficionado a los toros. “Me consta que le gustó”, asegura Churtichaga.
Uno de los retos arquitectónicos más complicados es cubrir un espacio circular. La solución aportada por Hurtado “es perfecta porque permite esa polivalencia, sin necesidad de tener que quitar y poner toda una estructura cada vez. Es permanente y adaptable a las necesidades, para que la plaza se abra o se cierre en función del uso que se le quiera dar, en verano o en invierno”, comenta Mauro Gil-Fournier, de Estudio SIC, uno de los arquitectos que ayer difundía el proyecto por las redes sociales.
Aunque el calendario taurino se mantiene, el desmoronamiento de la cubierta de Warner ha dejado en el aire (y al aire) el proyecto de cubrir Las Ventas. Pero es ahora, con el debate abierto, con esas ideas antiguas y con las nuevas posibles, cuando arquitectos y Comunidad empiezan a jugar al escondite inglés.

viernes, 1 de febrero de 2013

Hiriak hiri?

Non bizi gara? Nola bizi gara? Zergatik bizi gara bizi garen lekuan? Zer espero dugu leku horrengandik? Zein dira gure beharrak? Zein dira lekuaren baldintzak? Zein izango dira etorkizuneko beharrak? Zertarako, norentzat, zertan pentsatuta eraikitzen dira edo eraiki izan dira benetan egungo hirien hazkundeak?... Galdera horiek guztiak kontuan hartzen al dira hiriak eraikitzeko garaian? Nire ustez ez inolaz ere, hitzetan agian ez dago akatsik baina handiak daude ekintzetan eta egindakoetan.

Zalantzarik gabe gai garrantzitsua da egungo hirien zurruntasunarena. Iraganera begiratuz eraikitzen da etorkizuna, aurreko urteetako beharrak kontuan hartuta, baina askotan etorkizuneko beharrak edo egindakoaren ondorioak zein izango diren eta zenbaterainoko eragina izango duten kontuan hartu gabe. Garrentzitsua da egiten denak malgutasun bat edukitzea, bai bertan egingo diren ekintzei edo izango dituen beharrei dagokienez, baina baita iraupenari dagokionez ere. Egungo plangintzak esan daiteke "gure betirako" direla, baina benetan ala behar al luke izan? Nire ustez ez. Ez litzateke txarra izango egiten denak urte batzuk barru eraldatzeko gaitasuna edukiko balu, unean uneko beharrei erantzuteko.

Egun, dagoen egoera ikusita, orain arte egin diren plangintza eta handipen izugarriak gelditu diren une honetan, hirietan esku-hartze puntualak, gutxirekin eragin handia lortzen duten esku-hartzeak, egiteko garai hona izan daitekeela uste dut. Badira ezer ez diren lekuak, erabiltzen ez diren eraikinak,... gure hirietan eta puntu horietan esku-hartuta, bizi berri bat emanda, hirian eraldaketa garrantzitsuak sor daitezkeela uste dut. Hona hemen horrelako estrategia bat adierazten eta erakusten duen proiektu bat, Ahmedabad hiriko espazio publikoa berpizteko proiektu bat (lehiaketa batera aurkeztutakoa):


Parte hartzearen gaia ere garrantzitsua dela irduditzen zait, bai herritarrena eta baita disziplina ezberdinetako profesionalena ere. Herritarrak dira beraiek bizi diren lekua hobeen ezagutzen dutenak, zein diren dauden akatsak, zein diren benetako beharrak, zein diren gehien erabiltzen dituzten espazioak... Arkitekturarekin lotura zuzena ez duten beste disziplinetako profesionalen parte-hartzea oso aberasgarria dela uste dut, arkitektoak ezagutzen ez dituen hamaika faktore eta eragin bai baitaude hirian. Guztion hartean egiten duguna aberatsagoa, anitzagoa eta hobea izango da, zalantzarik gabe!

martes, 22 de enero de 2013

BERDING, Le Panier berdetzen...

PANELA:


ZATIKA, azalpenekin:

La Panier auzoaren gogortasuna pixkanaka biguntzen hasteko, baratzak tarteko dituen programa bat proposatu da, espazio berdeak hirigunera pixkanaka sartzen hastea ahalbidetuko duena. 
Berdegune gehiegi ez dagoela ikusita, baratza, lorategi eta berdeguneak dituen espazio-eraikin bat proposatu da, gaur egun dagoen espazio publikoa eraldatuz eta eraikina bera espazio publikoaren parte bihurtuz. Berdegune hauek hiritarrek eta eraikineko biztanleek landuko dituzte. Artisauentzako tailer bat ere proposatu da eraikinean, eraikineko artisauek erabiliko dutena eta auzotarrek ere erabil dezketena, ikusita auzoan badaudela honelako tailer txiki pribatu batzuk, momentu batzuetan guztiek erabiltzeko moduko espazio bat sortu da.


Nekazariak eta artisuak biziko dira eraikinean, eta zenbait espazio elkarbanatuko dituzte. Nekazariek baratza eta lorategiak landuko dituzte eta auzotar eta hiritarrei nola landu erakutsiko diete. Artisauek tailerrean egingo dute lan eta jendeari  beren lana erakutsiko diete. Artisau eta nekazariek beren produktuak erakutsi eta salduko dituzte merkatuan. Esan bezala bizitzeko espazioak elkarbanatu egingo dituzte: Sukaldea, egongelak, logelak...


Lekuko eguzkitzapena aztertu da, faktore oso garrantzitsua baita baratzak ezarriko badira. Beraz, espazioek jasotzen dituzten eguzki argi orduak eta inguruko eraikinek bertako espazioetan sortzen dituzten itzalak aztertu dira. Alde batetik udan, urteko argi ordu gehien dituen egunean, egongo den eguzkitzapena, eta bestetik, neguan, urteko argi ordu gutxien dituen egunean, egongo den eguzkitzapena.

Analisi hau eginda ondorioztatu da proiektuko eremua egokia dela baratzak izango dituen programa bat ezartzeko. Orientazioa izan dezakeen hoberena du: ekialdera (goizean eguzkia bertatik atera) espazio publiko ireki bat; hegoaldera, espazio publiko luze bat (itzal gutxiago berari esker, eraikinik ez baitago gertu), eta mendebaldera, beste espazio ireki bat.

Udan, eguzkia goragago dagoenean, eguzkitzapena handia da bai eraikina egiteko espazioan eta baita aurrealdeko eta atzealdeko espazioetan ere. Neguan eguzkitzapena txikiagoa da, eguzkia beherago dagoelako eta beraz itzal handiagoak sortzen direlako, baina hala ere eguzki argia ordu dezentetan dago alde zahar bat izateko. Beraz, proiektuan eguzkiari ahalik eta etekin handiena ateratzen saiatzeko baliabideak erabili dira eraikinaren orientazioarekin, maldekin... jokatuz.


Tokiko analisia eginda, ikusi da hegoaldeko espazio publikoan zenbait oztopo daudela, batik bat maila desberdintasun desegokiak eta horregatik erabaki da topografia eraldatzea, baina beti ere gaur egun dauden etxebizitzetarako sarrerak mantenduz.


Formaren sortze prozesuan guztia espazio publiko bakarra izatea bilatu da, bai hegoaldeko espazio publikoa eta baita eraikinaren estalkia ere. Formaren sorkuntzan inguruko faktoreak, eguzkitzapena, kaleak... hartu dira kontuan, hurrengo irudian ikus daitekeen moduan:


Eraikina espazio publikoaren parte da, eta estalkiari espazio publikoaren tratamendu bera eman zaio guztiaren batasuna lortzeko. Guztia topografia berri batekin estali dela (espazio publikoa dena) edo lurretik jaso dela esan daiteke...


Egun dauden fatxadak ere kontuan hartu dira forma zehazteko garaian. Hauen ertzak mantendu egin dira, eta eraikinari erremate trataera eman zaio, garrantzitsua baita honelako erpin bateko errematea.  Fatxada altuena txikienaren alderantz jaisten da eta hortik ibilbidea bi zatitan banatzen da, bata hegoalderantz jaisten da eta bestea ekialderantz...


Oinean ikus daiteke topografiak garrantzia duela, hortik abiatuta antolatu da estalkia eta plaza (guztia espazio publikoa). Baratza eta lorategiak tarro moduko batzuetan txertatzen dira eta horien inguruko ibilbide ezberdinak daude. Eraikinaren estalkian goren dauden bi baratzak eta negutegia pribatutasun handienekoak izango dira (nahiz eta edonor iritsi daitekeen distantziak-altuerak handitzen die pribatutasuna), eta gainontzeko guztiak publikoak izango dira (estalkikoak bertako nekazariek landuko dituzte nagusiki, eta hegoaldekoak bertako auzotarrek)


Oinei dagokienez, behe oinean daude tailerrak. Tailerrak irekita daudenean , barrua bera, azpiko pasabidea eta aurreko espazio publikoa tailer-erakusketa leku bihurtuko dira, hala ere, badaude pribatuagoak diren tailerrak, hori nahi duten artisauentzat. Hitzaldiak emateko areto bat ere badago behe oinean, baratzen, lorategien edo artisautzaren inguruko hitzaldiak emateko, autotarrek horien inguruko ezagutzak jaso ditzaten. Eraikinaren atzealdeko kalea, mendebaldeko espazio publikoa eta espazio publiko nagusia komunikatuta daude behe oinean, (beraz, espazio publikotik Charité ko sarrerara iritsi gaitezke eraikinaren azpialdeko pasabidetik.



Lehen solairuan daude jangela eta sukaldea. Jangelaren alboan dagoen egongelaren eta tailerraren artean erlazio bisuala dago eta baita galerian goiko eta beheko bi punturen artean ere. Mendebalderantz galeria bat dago eta horretatik espazio ezberdinetarako sarrera dago (igogailua galeria horrekin lotuta dago)

Goiko solairuen banaketak egiteko estalkia oso kontuan izan da, estalki maldadunaren eta solairuen arteko puntuak garrantzia baitute, eta baita behealdera irteten diren “tarroak” barne espazioetan duten eragina ere.


Egongela nagusiak altuera bikoitza du, eta honen atzealdean liburutegiak daude bi altueretan. Hauen gaineko solairuetan logelak eta ikus-entzun gela bat daude. Estalkiaren malda barne espazio aberatsagoak sortzeko baliabidea izan da. Estalkian argi sarrera bertikal batzuk ere badaude, barruko espazioak argitzen dituztenak, sukaldean bainugelan logeletako txokoan, beheko tailerrean...


Hegoalderantz eta ekialderantz ematen duten fatxadak azal bikoitzekoak dira. Barrualdetik beirateak dira (bertan baitaude kanporantz begiratzen duten espazioak (egongelak, logelak...) eta kanpoaldetik lama horizontalak dituzte. Horiei esker fatxada "abstraktoago" bat lortzen da, kanpoaldetik ez baitira barneko solairuak nabaritzen, eta horrela eraikinaren goiko ertz inklinatuek garrantzia eta potentzia hartzen dute.


Hona hemen kanpoko ikuspegi batzuk:

miércoles, 9 de enero de 2013

Espazioak definitzen...

Aurreko sarreran aipatu  nuen moduan, hegoaldeko espazio publikoaren topografia ere eraldatu egin da, gaur egun dauden traba eta oztopoak konpontzeko eta eraikinaren eta espazio honen arteko harremana landu da, guztia espazio publiko bakarra izan dadin.

Eraikinaren barne espazioak lantzen hasita, hasieran sortutako topografia edo estlkira egokitzen saiatu naiz eta lagungarri izan zait baldintza batzuk edukitzea barne espazioak definitzeko. Estalki maldaduna edukitzeak jokua eman dit barne esapazio ezberdinak lortzeko...
Hona bi ebaketa: